Translate!

dinsdag 12 februari 2013

De revolutie bloedt dood (oktober 2011)

Voor mijn buitenlandreportage reisde ik in oktober 2011 twee weken af naar Egypte, een natie in zeer premature transitie. Ruim voor de tijd van president Morsi, toen de junta nog krampachtig de macht probeerde vast te houden. De dag voor ik arriveerde kwamen er zeker 30 Kopten om het leven bij rellen. De spanning in de stad was voelbaar. Desondanks braken er tijdens mijn verblijf geen grote rellen meer uit en heb ik een fantastische tijd gehad, met dit eindproduct als resultaat.

##


Verdeel en heers credo Egyptische legertop

CAIRO - Deskundigen zijn pessimistisch over de toekomst van Egypte, revolutionairen speuren strijdvaardig naar een sprankje hoop. In plaats van “weg met Mubarak” scanderen de demonstranten al maanden “weg met veldmaarschalk Tantawi” en “stap op, legertop”. Ondertussen neemt de sympathie voor de protesten af en dreigt de onvoltooide revolutie langzaam dood te bloeden.
,,Het is een kwestie van tijd voor de bom weer zal barsten.”

door Tamer Salah

Acht maanden na de val van president Hosni Mubarak staan er nog elke avond grote en kleinere groepjes mensen op het wereldberoemde Tahrirplein met elkaar te discussiëren . Over welke kant het op moet met het land. Zo ook op deze, voor Egyptische begrippen, ‘frisse’ oktoberavond. ,,Het is maar zestien graden, dat vinden wij koud!”, lacht Amal Il Mohandis (28), hoofd van de seculier-liberale jongerenbeweging ‘Freed Egyptians’, terwijl even verderop een jongen op een plastic stoel staat en leuzen scandeert. Tientallen jongeren staan in een cirkel om hem heen en herhalen met verheven stem. Het zijn teksten tegen veldmaarschalk Tantawi en voor het afzetten van de legertop. ,,Er is helaas nog niet veel bereikt”, zegt Amal wat gedemoraliseerd, als ze de bevlogen jongen tekeer ziet gaan. Dan tovert ze een weemoedig lachje op haar gezicht: ,,Een geweldige overwinning blijft natuurlijk dat de mensen hier openlijk hun mening geven en kritiek durven leveren op de autoriteiten zonder dat ze daarvoor in een cel worden gegooid. Dat was voor Mubarak weg ging ondenkbaar. Je werd opgepakt en veroordeeld voor het in gevaar brengen van de staatsveiligheid.”

Overal op het plein staan kraampjes met mensen die thee of andere versnaperingen verkopen. ,,Die mensen verdienen nog aardig wat aan de problemen in dit land”, zegt Amal smalend.
,,300 koppen thee per avond, keer 2 pond? Dat is het maandsalaris van een gemiddelde Egyptische ambtenaar (85 euro, red.).”

Aan de beademing
Egypte leeft sinds het vertrek van Mubarak onder het juk van een militaire junta. Veldmaarschalk Mohammed Hussein Tantawi is de president van de strijdkrachten, een bekend figuur die twintig jaar onder Mubarak als minister van Defensie dienst deed. SCAF wordt dan ook wel een restant van het oude regime genoemd. Tantawi en de negentien andere officieren van de legertop - Supreme Council of Armed Forces (SCAF) - beloofden de Egyptenaren hervormingen en een snelle, ordelijke machtsoverdracht naar een civiele staat. Vooralsnog lijken ze vooral hun eigen machtspositie veilig te willen stellen.

Want naast een beperkte vrijheid van meningsuiting is er maar bar weinig veranderd in post-Mubarak Egypte. Het vervolgen van de voormalig president, zijn corrupte zonen Gamal en Alaa en oud-partijleden van de inmiddels ontbonden Nationaal Democratische Partij (NDP) is tot dusver de enige tastbare winst sinds 11 februari. De dag dat Egypte explodeerde van vreugde omdat de dictator na 30 jaar opstapte. Amal: ,,SCAF beloofde alle revolutionaire eisen in te willigen, maar ze hebben ons aan het lijntje gehouden. Er worden geen beslissingen van enig gehalte genomen en repressie viert hoogtij. De werkeloosheid, de mensenrechtensituatie, persvrijheid, de partijdige rol van de staatsmedia, crimineel tuig dat in opdracht van SCAF vreedzame demonstraties verstoort (met als negatief hoogtepunt de Maspero-rellen waarbij op 9 oktober 27 Koptische christenen omkwamen, red): er is niets veranderd of de situatie is achteruit gegaan onder hun bewind. Dan heb ik het nog niet eens over de economische malaise. Het moge duidelijk zijn: Egypte ligt aan de beademing.”

Amal raakt geëmotioneerd als de jonge blogger Maikel Nabil (23) ter sprake komt. ,,Ik trok veel met hem op tijdens de opstand tegen Mubarak. We waren samen, hier op Tahrir, toen Omar Suleiman het aftreden van Mubarak meedeelde. Maikel is een uitgesproken jongen met idealen die Egypte vooruit zouden helpen. Ze hebben hem het zwijgen opgelegd”, zegt Amal met een snik in haar stem. In maart durfde Nabil in meerdere blogposts, die goed werden gelezen, de legertop te bekritiseren. Hij werd opgepakt voor het beramen van staatsondermijnende activiteiten en een week later door een militaire rechtbank via snelrecht veroordeeld tot drie jaar celstraf. ,,Het hoger beroep wordt na het zoveelste uitstel pas op 13 november behandeld. Als protest is Maikel al zeventig dagen in hongerstaking, het is een race tegen de klok. Als het veel langer duurt dan verlies ik een goede vriend.”
Nabil is een van de zevenduizend Egyptenaren die onder het militaire bewind achter gesloten deuren is vervolgd en veroordeeld, zonder een eerlijk proces. ,,Het zijn dezelfde trucs die het oude regime ook gebruikte om haar agenda door te drukken.”

Maar hoe ziet die agenda er dan precies uit? Scheikundeprofessor Essam Abdallah (59), voorman van de Permanent Revolution Movement, heeft het antwoord. ,,Verdeel en heers”, zegt hij woord voor woord, zodat de betekenis goed doordringt. Met in zijn hand een glas thee waar net vier volle scheppen suiker in zijn opgelost, steekt de bebrilde wetenschapper een zoveelste peuk op. ,,Tijdens het begin van de revolutie en vlak na het vertrek van Mubarak was het Egyptische volk verenigd, het had een gemeenschappelijk doel: het land vooruit te stuwen. Na een paar maanden ontstond er verdeeldheid. SCAF begon achter de schermen te praten met de verschillende unies van partijen, zoals de Democratische Alliantie die wordt aangevoerd door de Moslimbroederschap. SCAF speelde de grootste partijen binnen die unies tegen elkaar uit waardoor er veel kleinere partijen zijn ontstaan, bij zowel de liberalen als de islamitische partijen. Veel van die partijen hebben precies dezelfde doelen. Die versplintering speelt SCAF in de kaart.”

Abdallahs lobbygroep is een van de tientallen bewegingen die niet deelnemen aan de parlementsverkiezingen, maar zijn gevormd tijdens of na de revolutie en als doel hebben in het post-Mubarak tijdperk de oorspronkelijke eisen van die revolutie te bewaken. Hun belangrijkste eis anno nu,,We willen dat SCAF de leidinggevende autoriteit overdraagt aan een burgerraad, bestaande uit onafhankelijke wetenschappers en intellectuelen. Die schrijven eerst een grondwet en bereiden daarna pas het land voor op verkiezingen. Als dat in Tunesië zo kan, waarom dan hier niet?”

De amicale Abdallah – hij omschrijft zichzelf als een islamitische liberaal - was een jaar geleden voor Egyptische begrippen een kapitaalkrachtig man, maar hij woont sinds een maand in een flatje, drie hoog achter in de Caireense wijk El Malek El Saleh. Het is er klein en rommelig, een paar rijen verhuisdozen staan nog onuitgepakt tegen de muren. ,,Ik heb een groot deel van mijn vermogen in onze beweging gestopt. Tonnen Egyptische ponden ben ik kwijtgeraakt”, vertelt hij lachend, maar niet als een boer met kiespijn. ,,Het is het meer dan waard.”

De macht van SCAF
Verdeel en heers, het is op z’n minst een opmerkelijke koerswijziging van SCAF. Hun belofte was immers de macht ordelijk te zullen overdragen naar een democratisch gekozen regering. Binnen zes maanden zou het rond zijn. ,Een leugen”, constateert Abdallah. ,,Ze willen de instabiele situatie in Egypte in stand houden zodat ze zichzelf kunnen opwerpen als de verlossers van dit land. Dat ze hard nodig zijn om de veiligheid te waarborgen. Als ze de macht al overdragen, zullen ze er in ieder geval voor zorgen dat ze achter de schermen invloed blijven houden.”

Jos Strengholt (52) onderschrijft die hypothese. De Nederlandse Midden-Oosten kenner, ondernemer en priester van zijn eigen Anglicaanse kerk woont al 23 jaar in Cairo en kent de politieke situatie maar al te goed. ,,Het leger is de facto de eigenaar van het land: ze hebben de helft van de industrie in bezit en staan boven de wet. Die unieke machtspositie gaat gepaard met veel welvaart en dat zullen de legerleiders niet zomaar uit handen geven. Daarnaast wil het leger als moeder der corrumpeerders niet onder een microscoop komen te liggen. Dat is goed mogelijk als een democratisch gekozen regering met nieuwe gezichten onderzoek gaat doen naar de wijdverbreide corruptie binnen het leger. Ik ben er van overtuigd dat de SCAF op z’n minst wil dat constitutioneel wordt vastgelegd dat het leger grote invloed blijft houden in de nieuwe civiele staat. Dat ze ook iets terugkrijgen voor hun terughoudendheid tijdens de opstand.”

,,Geef de machthebbers toch een kans!”, roept Tarek Fahim (26) op een comfortabele bank in de ‘Coffee Bean’, een hippe equivalent van Starbucks in de rijke wijk Zamalek. “We hebben SCAF en het leger nu hard nodig, want het is onveilig in Egypte.”
Tarek wordt omringd door drie vrienden, allen behorend tot de gegoede middenklasse. Zijn roep om meer veiligheid is een veelgehoorde. Tarek zelf werkt bij een internationale vestiging van de Franse bank Credit Agricole. Hij en zijn vrienden zitten op hun vrije vrijdag aan grote mokken cappuchino die voor europrijzen over de toonbank gaan. Af en toe klooien ze wat op hun Blackberry of Iphone. Het is een dag waarop weer gedemonstreerd wordt op Tahrir: na het middaggebed togen zo’n twee tot drieduizend man naar het plein, voornamelijk liberalen en salafisten, orthodoxe moslims die steeds meer aanhang krijgen in het religieuze Egypte. Een schamele opkomst. ,,Staan ze daar weer?”, verzucht Tarek hoofdschuddend. ,,De mensen die blijven demonstreren maken het land kapot”, stelt hij. Hij neemt een hap van zijn brownie: “De politie durft de straten niet meer op omdat ze bang zijn in elkaar geslagen te worden door burgers die zijn opgeruid. Natuurlijk was de politie onder Mubarak niet goed voor het volk, maar geef ze ten minste een kans om het beter te doen.” Zijn vriendin Hoda (28) haakt in: ,,Vrouwen worden gekidnapt, verkracht en er is meer criminaliteit dan ooit. Elke dag veranderen die demonstranten hun eisen of willen ze iets nieuws: SCAF kan het nooit goed doen. Omdat het zo onveilig is op straat maken ze het voor de autoriteiten onmogelijk om Egypte weer op te bouwen. Wat we nu nodig hebben, is rust in de tent.”

Ego’s
Ondertussen wordt er flink geruzied in de politieke arena. SCAF en het leger zitten, net als tijdens de opstand, aan de zijlijn genoeglijk toe te kijken hoe de situatie zich ontwikkelt. Het verschil: nu vechten revolutionairen elkaar de tent uit in plaats van de president uit zijn paleis. Jan Modaal ziet het stroeve democratiseringsproces volgens Strengholt met argusogen aan: ,,Onder burgers is er een enorm wantrouwen in de politiek. Bijna elk partijtje dat in de voorbije maanden is gesticht is nu aan het ruziën wie er de baas mag zijn. De mensen binnen die partijen hebben geen of nauwelijks politieke ervaring. Ik wil een zetel bemachtigen, daar gaat het over. Het proces van voorzichtige democratisering juich ik alleen maar toe hoor, vergis je niet. Maar de manier waarop die jonge sociaal-democraten zich volledig hebben laten versplinteren. Krankzinnig. Het gaat allemaal om de egootjes. Dertig van die kleine flutpartijtjes zonder slagkracht. Ik snap waarachtig niet waarom de jongeren niet vanaf het begin hebben getracht dit te voorkomen door te zeggen: we worden een congrespartij.We laten allerlei details even waaien en stellen de grote lijnen vast. Maar nee, ze laten zich volledig uit elkaar spelen. SCAF zei in februari tegen de jongeren: ga naar huis, ga partijen stichten. Ja hallo, dat is precies wat ze willen!”

Voorspelling
Abdallah zegt met zijn beweging te zullen blijven strijden, maar is pessimistisch over de nabije toekomst. ,,Ik verwacht dat de parlementsverkiezingen in november en de daaropvolgende maanden een bloedige aangelegenheid gaan worden, helaas. We zijn bang dat SCAF de gang naar de stembus zal aangrijpen om chaos te veroorzaken. Hoe? Bijvoorbeeld door ingehuurd tuig op stemlokalen af te sturen om het volk tegen elkaar op te hitsen. Een van de oeroude trucs uit het Mubarak tijdperk. Als er een instabiele situatie ontstaat met spanningen kan de SCAF dit aangrijpen door te rechtvaardigen dat Egypte niet klaar is voor democratie of een civiele staat. Vervolgens installeren ze een militaire regering onder het mom van ‘stabiliteit’ en zijn we terug bij af.”

Geen opmerkingen:

Een reactie posten